Trong nhãn quan của người tín hữu Công giáo, việc tìm hiểu về các tôn giáo khác không chỉ là nhu cầu tri thức, mà còn là đòi hỏi của đức ái và sự thật. Khi nhìn về Hồi giáo, chúng ta không nhìn về một thế giới hoàn toàn xa lạ, nhưng về một truyền thống tôn giáo cũng tuyên xưng niềm tin vào Thiên Chúa duy nhất.
Cùng với Do Thái giáo, Kitô giáo và Hồi giáo thường được gọi là ba tôn giáo độc thần có chung cội nguồn nơi tổ phụ Abraham. Tuy nhiên, sự tương đồng này cần được hiểu đúng trong ánh sáng lịch sử và thần học, tránh cả hai thái cực: hoặc đồng nhất hóa tất cả, hoặc tuyệt đối hóa khác biệt.
1. Abraham – Điểm quy chiếu của niềm tin độc thần và sự vâng phục
Sự thật nền tảng trước hết chính là mối dây liên kết thông qua tổ phụ Abraham.
Góc nhìn Công giáo
Trong Kinh Thánh, đặc biệt nơi sách Sáng Thế (St 12–22), Abraham được gọi ra khỏi quê hương, bước vào một hành trình hoàn toàn đặt nền trên niềm tin.
Thánh Phaolô gọi ông là “cha của những kẻ tin” (Rm 4,11). Trong Kinh Tạ Ơn I (Kinh Nguyện Thánh Thể Rôma), Hội Thánh nhắc đến “lễ vật của Abraham tổ phụ chúng ta” như mẫu mực của hy tế vâng phục.
Theo đức tin Công giáo, giao ước Thiên Chúa thiết lập với Abraham đạt tới sự viên mãn nơi Chúa Giêsu Kitô, Đấng là “con cháu” của Abraham theo huyết thống (x. Mt 1,1) và là Đấng hoàn tất lời hứa cứu độ cho muôn dân. Như vậy, Abraham không chỉ là nhân vật lịch sử, nhưng là khởi điểm của lịch sử cứu độ.
Góc nhìn Hồi giáo
Trong Hồi giáo, Ibrahim được coi là một hanif – người giữ niềm tin độc thần nguyên tuyền trước khi có Do Thái giáo và Kitô giáo. Ông được tôn vinh như khuôn mẫu của sự quy phục tuyệt đối trước thánh ý Allah. Hồi giáo xem mình như sự phục hồi tôn giáo nguyên thủy của Abraham.
Điểm giao thoa và khác biệt
Cả hai truyền thống đều tôn vinh biến cố Abraham sẵn sàng hiến dâng người con như dấu ấn của sự vâng phục triệt để. Tuy nhiên, có một khác biệt quan trọng: trong Kinh Thánh, người con ấy là Isaac (St 22), còn trong truyền thống Hồi giáo, phần lớn các học giả xác định đó là Ishmael.
Khác biệt này không chỉ là chi tiết lịch sử, mà liên hệ tới cách hiểu về dòng dõi giao ước. Tuy thế, mẫu gương vâng phục của Abraham vẫn là điểm gặp gỡ thiêng liêng có ý nghĩa.
2. Đức Maria và Chúa Giêsu trong kinh Qur’an
Một trong những điều gây ngạc nhiên cho nhiều Kitô hữu là sự hiện diện đáng kể của Đức Maria và Chúa Giêsu trong kinh Qur’an.
Đức Maria (Maryam)
Đức Maria là người phụ nữ duy nhất được nêu đích danh trong Qur’an. Chương 19 mang tên Maryam, thuật lại biến cố truyền tin và việc hạ sinh Đức Giêsu. Qur’an khẳng định Mẹ được Thiên Chúa tuyển chọn và gìn giữ khỏi ô uế. Tuy nhiên, Hồi giáo không nhìn nhận tín điều Mẹ là Mẹ Thiên Chúa theo nghĩa thần học Kitô giáo.
Chúa Giêsu (Isa)
Hồi giáo tôn kính Isa như một vị ngôn sứ cao trọng, sinh bởi quyền năng Thiên Chúa mà không do người nam. Qur’an nhìn nhận nhiều phép lạ của Ngài: chữa lành, làm cho kẻ chết sống lại “nhờ phép của Allah”.
Tuy nhiên, Hồi giáo không chấp nhận thần tính của Chúa Giêsu Kitô, không nhìn nhận mầu nhiệm Ba Ngôi và cũng không tuyên xưng thập giá như biến cố cứu độ theo nghĩa Kitô giáo.
Điểm đáng chú ý: Hồi giáo tin Isa sẽ trở lại vào thời sau hết. Niềm tin này có sự tương đồng bề ngoài với tín điều Quang Lâm (Parousia) của Kitô giáo, nhưng nội dung thần học khác biệt đáng kể.
3. Những văn kiện bản lề của Giáo hội về Hồi giáo
Để hiểu lập trường chính thức của Hội Thánh, cần dựa vào các văn kiện huấn quyền.
Nostra Aetate (1965)
Tuyên ngôn Nostra Aetate của Công đồng Vatican II đã mở ra kỷ nguyên mới trong đối thoại liên tôn. Số 3 viết rằng Giáo Hội “kính trọng người Hồi giáo, những người thờ phượng Thiên Chúa duy nhất, hằng sống và hằng hữu, nhân từ và toàn năng”.
Văn kiện cũng nhìn nhận lịch sử từng có xung đột, nhưng kêu gọi vượt qua quá khứ để xây dựng hiểu biết và hòa bình.
Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo (số 841)
Sách Giáo lý khẳng định rằng kế hoạch cứu độ “bao gồm cả những người nhìn nhận Đấng Tạo Hóa”, trước hết là người Hồi giáo, vì họ tuyên xưng cùng thờ phượng Thiên Chúa duy nhất và nhân hậu.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các khác biệt tín lý bị xóa nhòa, nhưng được đặt trong viễn tượng phổ quát của ơn cứu độ.
Văn kiện về Tình Huynh Đệ Nhân Loại (2019)
Văn kiện được ký tại Abu Dhabi giữa Giáo hoàng Phanxicô và Đại Imam Ahmad Al-Tayyeb nhấn mạnh rằng tôn giáo không bao giờ được sử dụng để biện minh cho bạo lực, và mời gọi cùng nhau xây dựng hòa bình.
Câu nói gây nhiều tranh luận về “sự đa dạng tôn giáo” phải được hiểu trong bối cảnh ý muốn cho phép (permissive will) của Thiên Chúa chứ không phải ý muốn tích cực đặt các mạc khải ngang hàng.
4. Tương đồng trong kỷ luật tâm linh và luân lý
Ở cấp độ thực hành, có những nét tương đồng đáng chú ý.
Cầu nguyện: Người Hồi giáo có năm thời nguyện hằng ngày (Salat), còn Kitô hữu có phụng vụ và truyền thống cầu nguyện liên lỉ. Cả hai đều nhấn mạnh việc quy hướng trọn tâm trí về Thiên Chúa.
Chay tịnh: Mùa Chay của Kitô giáo và Ramadan của Hồi giáo đều nhằm thanh luyện bản thân, làm chủ dục vọng và mở lòng trước Thiên Chúa.
Bác ái: Cả hai truyền thống đều coi việc giúp đỡ người nghèo là bổn phận thiêng liêng. Trong Hồi giáo có zakat (bố thí bắt buộc), còn trong Kitô giáo, bác ái là hoa trái của đức mến.
Tuy nhiên, thần học ân sủng và quan niệm về cứu độ vẫn có khác biệt sâu sắc. Kitô giáo đặt nền nơi mầu nhiệm Thập Giá và ơn cứu độ như hồng ân nhưng không trong Đức Kitô.
5. Khép lại định kiến để kiến tạo hòa bình
Nhìn vào nguồn cội Abraham giúp chúng ta hiểu rằng, dù có những khác biệt nền tảng – đặc biệt về Ba Ngôi, thần tính Đức Kitô và mầu nhiệm cứu chuộc – nhưng người Công giáo không được nhìn người Hồi giáo bằng lăng kính thù nghịch.
Lịch sử cho thấy nhiều xung đột mang động cơ chính trị, văn hóa và quyền lực hơn là thuần túy tôn giáo. Đối thoại liên tôn không có nghĩa là từ bỏ chân lý, nhưng là làm chứng cho chân lý trong đức ái.
Kết luận
Sự thật về nguồn cội Abraham giữa đức tin Công giáo và Hồi giáo cho thấy một nghịch lý sâu sắc: vừa có điểm gặp gỡ thực sự nơi niềm tin độc thần và lòng tôn kính tổ phụ, vừa có khác biệt không thể giản lược trong mầu nhiệm Thiên Chúa và ơn cứu độ.
Đứng trên nền tảng Sự Thật và Tình Yêu, người tín hữu Công giáo được mời gọi trở thành nhịp cầu thay vì bức tường.
Trung thành với đức tin của mình, nhưng đồng thời tôn trọng và đối thoại với những người con khác của Abraham, chúng ta góp phần xây dựng một thế giới trong đó niềm tin không còn là lý do chia rẽ, mà trở thành động lực cho hòa bình và huynh đệ nhân loại.
💬 Bạn có Ý Kiến về Bài Viết Này:
Sự việc khiến nhiều người xôn xao tại Bệnh viện Chợ Rẫy khi một nhóm lương dân cho biết đã tận mắt chứng kiến điều lạ và quỳ bái lạy Chúa ngay tại chỗ….
Một linh mục thẳng thắn chỉ ra những “căn bệnh kinh niên” trong Giáo hội Công giáo Việt Nam: đức tin hình thức, thiếu nền tảng Thánh Kinh, lệ thuộc giáo sĩ và những trăn trở cho thế hệ trẻ hôm nay….
Phân tích thần học về nguồn cội Abraham giữa Công giáo và Hồi giáo: điểm tương đồng và khác biệt trong niềm tin độc thần, vai trò của Đức Maria, Chúa Giêsu, cùng giáo huấn chính thức của Giáo Hội về đối thoại liên…
Tranh cãi quanh việc Sơ Maria Nguyễn Thị Hồng Quế “ngồi thiền” làm dấy lên câu hỏi về thiền, yoga và sự phù hợp với giáo lý Công giáo dưới góc nhìn thần học….
Trước những phát biểu của cựu Tổng thống Obama và Trump về UFO, Giáo hội Công giáo có lập trường thế nào? Khám phá góc nhìn thần học về sự sống ngoài Trái Đất và ơn cứu độ….
Sau các cuộc không kích tại nhiều quốc gia trong khu vực Vịnh, Đại diện Tông tòa Bắc Arabia đã kêu gọi các tín hữu cầu nguyện cho hòa bình. Đại diện Tông tòa Nam Arabia cũng đưa ra lời kêu gọi tương tự….
Làn sóng bạo lực mới bùng phát tại Trung Đông cũng là một thảm họa đối với các Kitô hữu. Đó là nhận định của Đức viện phụ dòng Biển Đức Nikodemus Schnabel, Đan viện Dormitio tại Giêrusalem. Trong khi đó, Nhà trọ Hành…
Một bức tượng mới tại Quảng trường Thánh Phêrô kêu gọi lòng hiếu khách đối với người nghèo và người vô gia cư. Bộ Bác ái của Vatican đã khánh thành tác phẩm điêu khắc bằng đồng của nghệ sĩ người Canada Timothy Paul…